3. ágúst 2005
EFTIR ÁSGRÍM SVERRISSON:
Ráðning Páls Magnússonar í stöðu útvarpsstjóra hefur almennt mælst vel fyrir, enda hefur hann til að bera reynslu og metnað sem ætti að nýtast vel í starfinu. Ekki spillir heldur fyrir að hann talar afar skynsamlega um framtíð stofnunarinnar. Ber þar tvennt hæst; efling menningarhlutverksins og afnám auglýsinga í miðlum RÚV. Gæti ekki verið meira sammála.
Ráða má af viðtali Kolbrúnar Bergþórsdóttur við Pál í Blaðinu þann 2. ágúst s.l. að hann sjái stofnunina fyrir sér svona: Áhersla á menningarhlutverkið, innlend dagskrárgerð hafi forgang og að RÚV sé ekki í því að reyna stöðugt að hámarka áhorf eða hlustun.
Í eyrum okkar sem höfum verið að berjast fyrir því að stofnunin skilgreini markmið sín og tilgang með skýrari hætti er þetta auðvitað hin fegursta músik. Athyglisvert verður að fylgjast með því hvernig Páll hyggst útfæra þessar hugmyndir sínar og ekki síður hvernig honum mun ganga að fá þær í gegn. En eins og hann bendir réttilega á í fyrrnefndu viðtali þá hefur RÚV lengi verið í sjálfsmyndarkreppu og fyrir löngu kominn tími á breytingar.
Þessi atriði; sjálfsmyndarkreppan, aukin áhersla á dagskrárgerð (og þá sérstaklega leikið efni) og afnám auglýsinga eru meðal þeirra atriða sem ofanritaður hefur oft bent á í ræðu og riti síðastliðin áratug eða svo og þessvegna fagna ég orðum nýskipaðs útvarpsstjóra.
Afnám auglýsinga kann að virðast nokkuð stór biti að kyngja enda kemur um þriðjungur tekna RÚV frá auglýsingum og kostun. Páll hefur látið hafa eftir sér að hann vilji auglýsingarnar burt og að stofnuninni verði bættur tekjumissirinn með öðrum hætti. Menntamálaráðherra hefur svarað þessu með því að segja að það myndi þýða um 30% hækkun á fyrirhuguðum nefskatti og að slíkt væri varla fýsilegt. Hún lokar þó réttilega engum dyrum, enda erfitt að loka augunum fyrir því að þetta er þörf hugmynd. Hana er og hægt að selja almenningi að því gefnu að eitthvað verulega spennandi komi á móti.
Það er, stóraukning vandaðrar innlendrar dagskár.
Í viðtalinu við Blaðið fjallar Páll um fyrirbrigðið almenningssjónvarp, sjálfsmyndarvanda RÚV og hversvegna auglýsingar ættu að hverfa þaðan:
"...ef menn reka fjölmiðil á menningarlegum forsendum þá verður að nota annan mælikvarða á það hvernig til tekst en einungis áhorfenda- eða hlustendafjöldann. Að sumu leyti hefur Ríkissjónvarpið gengið of langt í átt að einkastöðvunum í dagskrársamsetningu sinni og einblínt um of á að hámarka áhorfið og þar af leiðandi auglýsingatekjurnar. RÚV er þó nokkur vorkunn að þessu leyti, það hefur verið í fjárhagsvandræðum, afnotagjöldin eru fastur póstur og menn hafa kvartað undan því að fá ekki eðlilegar hækkanir á þeim. Eina leiðin til að auka tekjur hefur verið að auka auglýsingatekjurnar. Um leið þokast dagskráin í átt að þeirri sem er á einkastöðvum og þá er ekki verið að sinna þeirri skyldu að láta til dæmis íslenska dagskrárgerð hafa forgang. Mælikvarði á velgengni almenningssjónvarps getur ekki verið sá að þú eigir alltaf að hámarka áhorfenda- eða hlustendafjöldann. Ef það á stöðugt og alltaf að taka mið af áhorfendafjölda þá sitja menn uppi með fjölmiðil sem er nákæmlega eins og afþreyingarstöðvarnar - og það er ekki endilega íslensk menning."
Páll er hér í rauninni að fjalla um kjarna málsins. Stofnuninni hefur verið haldið í fjárhagslegri spennitreyju af stjórnvöldum sem af einhverjum ástæðum hafa ekki hafa verið þess umkomin að taka nauðsynlegar fjárhagslegar ákvarðanir til að gera RÚV kleift að framfylgja lögbundinni stefnu með sannfærandi hætti. RÚV hefur þannig reynt að afla fjár með öðrum hætti og það hefur leitt til þess að dagskráin líkist um of hinum stöðvunum. Þannig verður sjálfsmyndarkreppan til.
Það er góð hugmynd að taka RÚV af auglýsingamarkaði því það skerpir á því hlutverki sem stofnunin á að gegna: að vera framherji íslenskrar menningar, öflugur vettvangur umræðu, upplýsinga, skemmtunar og fræðslu um lífið í landinu. Það er, valkostur þeirra sem vilja íslenskt efni.
Það er einnig góð hugmynd að taka RÚV af auglýsingamarkaði því það gerir einkastöðvunum kleift að eflast og auka samkeppni sín á milli. En ekki ætti að afhenda einkastöðvunum þennan bónus án þess að krefjast einhvers af þeim í staðinn. Hiklaust ætti að krefja þær um ákveðið hlutfall innlendrar dagskrár og frekari skiptingu þess í efnisflokka á borð við fréttir og fréttatengt efni, leikið efni, heimildarmyndir, skemmtiefni og annað.
Til hvers er RÚV?
Andrés Magnússon leggur út af viðtalinu við Pál í Blaðinu í dag, 3. ágúst og segir m.a. að Páll hafi "fyrstur útvarpsstjóra leyft sér að spyrja þeirrar spurningar opinberlega, sem vafist hefur fyrir ýmsum, en varla hefur mátt impra á. Fyrr en nú að Páll spyr hennar og allt í einu kinkar þjóðin íbyggin kolli og tekur undir að þetta sé góð spurning. Spurningin er þessi: "Til hvers er Ríkisútvarpið?"
Svarið er í raun sáraeinfalt, sérstaklega nú á tímum gríðarlegs framboðs af einsleitu erlendu sjónvarpsefni:
RÚV á að flytja okkur innlent efni.
Þar á þjóðin að geta fundið spegil tilveru sinnar á hverjum tíma og þegar best lætur, séð sjálfa sig í nýju ljósi. Menningarhugtakið nær í mínum huga yfir samtíð og sögu, drauma og veruleika, vonir og þrár, alla hugsanlega fiska undir öllum hugsanlegum steinum. Og já, ég er líka að tala um íþróttir!
Við eigum að reka Ríkisútvarp til að tryggja fjölbreytni í framboði útvarps- og sjónvarpsefnis. Til að gefa almenningi kost á aðgengi að annarskonar efni en því sem einkaaðilar bjóða uppá. Til að eiga skýran valkost.
Afhverju þurfum við fjölbreytni? Jú vegna þess að í henni felst sá styrkur sem þjóðfélagið getur ekki verið án. Í fjölbreytninni er farvegur ólíkra hugmynda sem stöðugt takast á og skapa þannig dýnamískt samfélag.
Með öðrum orðum: Ríkisútvarp er eitt öflugasta tækið sem við höfum til að skoða samfélagið á hverjum tíma; eitt helsta flaggskip hugmyndarinnar um þjónustu við almenning og við lýðræðið í landinu.
Það er ánægjulegt að nýr útvarpsstjóri virðist hafa svipuð viðhorf og hyggst, ef marka má yfirlýsingar hans, gera eitthvað í málinu.
__________________________________________
Höfundur er kvikmyndagerðarmaður og ritstjóri Lands & sona.
Netfang: asgrimur@asgrimur.is
